Płońsk jest miastem z bogatą i wielowiekową historią, sięgającą średniowiecza. Pierwsze wzmianki o miejscowości znajdują się w zapisach z 1065 roku, kiedy to po raz pierwszy wzmiankowany był położony w tej okolicy gród. W 1400 roku książę mazowiecki Siemowit IV nadał miastu prawa miejskie, co zapoczątkowało dynamiczny rozwój Płońska w kolejnych stuleciach.
W XVI-XVIII wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym, o czym świadczą liczne przywileje królewskie. Płońsk przeszedł przez trudne okresy rozbiorów i wojen, znajdując się kolejno pod panowaniem pruskim i rosyjskim. W XIX wieku miały tu miejsce istotne wydarzenia, takie jak pożar rynku w 1826 roku czy rozwój infrastruktury kolejowej w 1924 roku.
Tragicznym okresem w dziejach miasta była II wojna światowa, kiedy Płońsk został włączony do Niemiec pod nazwą Plöhnen, a mieszkańcy doświadczyli licznych represji i egzekucji. Po 1945 roku Płońsk kontynuował swój rozwój, stając się ponownie miastem powiatowym w czasach PRL i III Rzeczypospolitej.
Dziś Płońsk jest prężnie rozwijającym się ośrodkiem z bogatą historią, zabytkami oraz licznymi atrakcjami turystycznymi, które przyciągają odwiedzających z całej Polski i zagranicy. Miasto kontynuuje tradycje handlowe i rzemieślnicze, a także rozwija się w sferze edukacji, kultury i sportu, stanowiąc ważny punkt na mapie Mazowsza.
Początki Płońska – od grodu obronnego do miasta królewskiego
Pierwsze wzmianki o Płońsku sięgają 1065 roku, kiedy to w dokumentacji książęcej po raz pierwszy wzmiankowano znajdującą się tu osadę obronną. Badania archeologiczne wskazują, że około 997 roku na obszarze dzisiejszej ulicy Pułtuskiej wzniesiono potężny gród obronny, najprawdopodobniej z inicjatywy Bolesława Chrobrego. W 1155 roku historycznie potwierdzono istnienie książęcego grodu w Płońsku.
W 1400 roku książę mazowiecki Siemowit IV nadał miastu prawa miejskie według prawa chełmińskiego, co zapoczątkowało jego dalszy dynamiczny rozwój. Miasto zyskało wtedy ważne przywileje handlowe i rzemieślnicze, które były później potwierdzane przez kolejnych władców. W XVI-XVIII wieku Płońsk stał się znaczącym ośrodkiem gospodarczym, a jego mieszkańcy prowadzili ożywiony handel oraz rozwinięte rzemiosło.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 997 | Wzniesienie warownego grodu w Płońsku |
| 1065 | Pierwsza wzmianka o osadzie obronnej w Płońsku |
| 1155 | Historyczne potwierdzenie istnienia książęcego grodu w Płońsku |
| 1400 | Nadanie praw miejskich Płońskowi przez księcia Siemowita IV |
| XVI-XVIII w. | Płońsk staje się znaczącym ośrodkiem gospodarczym z rozwiniętym handlem i rzemiosłem |
Wydarzenia historyczne w Płońsku
Przez stulecia Płońsk był świadkiem licznych ważnych wydarzeń historycznych. W 1826 roku miasto nawiedziła tragedia – wielki pożar, który strawił znaczną część zabudowy rynku. W XIX wieku Płońsk znalazł się pod panowaniem państw zaborczych, najpierw Prus, a następnie Rosji. Podczas I wojny światowej miasto było okupowane przez wojska niemieckie.
Tragiczny okres dla Płońska nastąpił w czasie II wojny światowej. W 1940 roku na terenie miasta utworzono getto dla ludności żydowskiej, a w 1942 roku jego mieszkańcy zostali deportowani do obozu Auschwitz-Birkenau. W 1945 roku Płońsk został wyzwolony przez Armię Czerwoną, ale nie obyło się bez ogromnej tragedii – hitlerowcy dokonali masowej egzekucji 78 mieszkańców miasta i powiatu.
Pomimo tych trudnych doświadczeń, Płońsk zdołał przetrwać i rozwijać się w kolejnych latach, zarówno w okresie PRL, jak i po 1989 roku. Dziś to prężnie rozwijające się miasto, które z dumą kultywuje swoją bogatą historię.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1826 | Wielki pożar, który strawił znaczną część zabudowy rynku |
| XIX wiek | Płońsk pod panowaniem państw zaborczych – Prus i Rosji |
| I wojna światowa | Okupacja niemiecka miasta |
| 1940 | Utworzenie getta dla ludności żydowskiej |
| 1942 | Deportacja mieszkańców getta do obozu Auschwitz-Birkenau |
| 1945 | Wyzwolenie Płońska przez Armię Czerwoną |
| 1945 | Masowa egzekucja 78 mieszkańców miasta i powiatu przez hitlerowców |
Płońsk pod zaborami i w okresie międzywojennym
W XIX wieku Płońsk, podobnie jak inne polskie miasta, znalazł się pod panowaniem państw zaborczych. W latach 1795-1807 miasto wchodziło w skład Prus, następnie w latach 1807-1815 było częścią Księstwa Warszawskiego, a w latach 1815-1918 należało do Królestwa Polskiego pod panowaniem rosyjskim. W tym okresie doszło do kilku ważnych wydarzeń, takich jak pożar rynku w 1826 roku czy rozwój infrastruktury kolejowej w 1924 roku.
W okresie międzywojennym Płońsk kontynuował swój rozwój, m.in. poprzez budowę nowych obiektów użyteczności publicznej, takich jak szpital czy łaźnia miejska. Istotnym wydarzeniem było przeniesienie w 1933 roku Powiatowej Komendy Uzupełnień z Modlina do Płońska.
| Lata | Państwo kontrolujące Płońsk |
|---|---|
| 1795-1807 | Prusy |
| 1807-1815 | Księstwo Warszawskie |
| 1815-1918 | Królestwo Polskie pod panowaniem rosyjskim |
Proces germanizacji nazw geograficznych nie ograniczał się tylko do terytoriów polskich okupowanych przez III Rzeszę, ale rozciągał się również na inne tereny anektowane lub podbite, a nawet samo terytorium Niemiec. Nazwy miast były zmieniane na niemieckie jeszcze przed dojściem Hitlera do władzy i wybuchem wojny.
Germanizacja na terenach polskich pod okupacją najłatwiej przebiegała na zachodnich terytoriach II Rzeczypospolitej, wcześniej należących do Prus. Wiele nazw miast zostało przywróconych do wersji niemieckich, takich jak Katowice na Kattowitz, Poznań na Posen, Bydgoszcz na Bromberg czy Toruń na Thorn. Wyjątkiem była Gdynia, nowo założone miasto w okresie międzywojennym, przemianowane przez Niemców na Gotenhafen.
Płońsk podczas II wojny światowej
W czasie II wojny światowej, Płońsk został włączony do III Rzeszy pod nazwą Plöhnen. W 1940 roku na terenie miasta utworzono getto dla ludności żydowskiej. Dwa lata później, w 1942 roku, mieszkańcy tego getta zostali deportowani do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Tragiczne wydarzenia z okresu okupacji niemieckiej pozostawiły głębokie piętno na historii miasta.
W styczniu 1945 roku, hitlerowcy dokonali masowej egzekucji 78 mieszkańców Płońska i powiatu płońskiego. Ten krwawy epizod stanowił jeden z najciemniejszych momentów II wojny światowej w dziejach miasta. Płońsk został ostatecznie wyzwolony 19 stycznia 1945 roku przez oddziały 65. Armii II Frontu Białoruskiego pod dowództwem generała Pawła Batowa.
| Rok | Populacja | Zmiany |
|---|---|---|
| 1940 | Około 12,000 Żydów | Utworzenie getta |
| 1942 | – | Deportacja do Auschwitz-Birkenau |
| 1945 | – | Masowa egzekucja 78 mieszkańców, wyzwolenie przez Armię Czerwoną |
Tragiczne wydarzenia z okresu II wojny światowej, takie jak utworzenie getta, deportacje do obozów koncentracyjnych oraz masowe egzekucje, odcisnęły trwałe piętno na historii Płońska. Wyzwolenie miasta przez Armię Czerwoną w styczniu 1945 roku stanowiło ważny moment, który otworzył nowy rozdział w dziejach tego niegdyś królewskiego miasta.
Rozwój Płońska w czasach PRL i III RP
Po zakończeniu II wojny światowej, Płońsk kontynuował swój rozwój w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) oraz w latach III Rzeczypospolitej Polskiej. W 1966 roku w mieście powstał Zespół Szkół Zawodowych, a w 1981 roku utworzono parafię św. Maksymiliana Kolbe. W 1997 roku Płońsk otrzymał tytuł „Miasto-Orędownik Pokoju” podczas Zgromadzenia Generalnego Międzynarodowego Stowarzyszenia Miast Pokoju.
W 1999 roku Płońsk ponownie stał się miastem powiatowym, co przyczyniło się do dalszego rozwoju infrastruktury i komunikacji w regionie. W ostatnich latach miasto inwestowało w budowę sanitarnego lądowiska (2013 r.) oraz wdrożenie systemu komunikacji miejskiej (2019 r.). Płońsk jest również znany z bogatej historii i licznych zabytków, takich jak układ urbanistyczny starego miasta, zespół pokarmelicki czy wczesnośredniowieczne grodzisko.
Rozwój edukacji i kultury w Płońsku w okresie PRL oraz III RP stanowił ważny element rozwoju miasta, przyczyniając się do wzbogacenia oferty spędzania czasu wolnego dla mieszkańców i turystów.
Zabytki i atrakcje turystyczne Płońska
Płońsk może poszczycić się bogatym dziedzictwem kulturowym i licznymi zabytkami. Najcenniejsze z nich to malowniczy układ urbanistyczny miasta wraz z zabytkową zabudową i wylotami ulic. Centralną część miasta zajmuje zespół pokarmelicki, na który składa się kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła z połowy XV wieku oraz dawny klasztor z okazałą dzwonnicą.
Wśród innych cennych zabytków Płońska należy wymienić wczesnośredniowieczne grodzisko – pozostałość XI-wiecznego grodu, a także malowniczy zespół podworski z XIX-wiecznym dworem, oficyną i budynkami gospodarczymi. Unikatową atrakcją jest również dawne więzienie, obecnie Areszt Śledczy, oraz cmentarz parafialny z zabytkową kaplicą grobową Grobickich.
Nie mniej ciekawym miejscem w Płońsku jest Dom Pamięci przy ul. Warszawskiej 2, będący muzeum poświęconym historii żydowskiej społeczności miasta. Płońsk może także pochwalić się malowniczą rzeką Płonką, parkami oraz interesującymi atrakcjami kulturalnymi i turystycznymi, takimi jak liczne targi, festiwale i wydarzenia artystyczne.
